Kwart eeuw SUWI: stelsel in overgangsfase
Elk jaar ontvangen miljoenen Nederlanders hun AOW, WW, kinderbijslag of WIA-uitkering via UWV en de SVB. Maar hoe goed werkt het stelsel daarachter? Dat hebben wij onderzocht. Op 12 oktober 2026 stuurden minister Vijlbrief (SZW) en minister Aartsen (Werk en Participatie) ons rapport SUWI in een overgangsfase: sociale zekerheid 2020-2025 naar de Tweede Kamer, samen met hun kabinetsreactie.
Sinds 2002 legt de Wet SUWI vast wie wat doet in de uitvoering van werk en inkomen. UWV hielp in 2024 zo’n 1,2 miljoen mensen, de SVB ruim 5,5 miljoen huishoudens. Na 2015 en 2020 onderzochten wij opnieuw hoe het stelsel ervoor staat. Dat deden we samen met Verwonderzoek en de wetenschappers Willem Trommel (Vrije Universiteit) en Johan de Kruijf (Radboud Universiteit). We brachten bestaand onderzoek samen en spraken met ruim dertig betrokkenen.
Hard gewerkt, taaie knelpunten
UWV en de SVB hebben hard gewerkt om mensen op tijd en correct hun uitkering te geven. Dat is redelijk gelukt, en mensen beoordelen de dienstverlening al jaren redelijk positief. Toch blijven er hardnekkige problemen. Door het tekort aan verzekeringsartsen lopen de achterstanden bij arbeidsongeschiktheidsbeoordelingen op. De SVB haalt de normen voor tijdigheid structureel niet, vooral bij internationale dossiers. Beide organisaties werken met verouderde ICT. En de fouten in de WIA zijn volgens ons geen los incident, maar een logisch gevolg van hoe het stelsel nu in elkaar zit.
Denken over uitvoering is veranderd
Het denken over de uitvoering is duidelijk veranderd. Vroeger rekenden ministerie en uitvoerders elkaar af op prestatie-indicatoren. Nu draait het gesprek om samenwerking, publieke waarden en de menselijke maat. Ook is iedereen het erover eens dat complexe regels het grootste probleem zijn. Maar die modernisering bestaat vooral nog op papier. Een kwart eeuw na de start zit het stelsel daarmee in een overgangsfase die meer richting nodig heeft.
Zeven aanbevelingen, en wat het kabinet ermee doet
De ministers herkennen ons beeld en gaan met de aanbevelingen aan de slag:
- Vereenvoudig fundamenteel, ook als regels daardoor minder precies worden. Via de Hervormingsagenda inkomensondersteuning wil het kabinet onder meer de WIA, de kindregelingen en de Participatiewet eenvoudiger maken.
- Blijf de uitvoering ruimte geven, ook bij incidenten. SZW, UWV en SVB herijken hun samenwerkingsvisie en de indicatoren waarop ze sturen.
- Versterk de stem van burgers. De rol van de Landelijke Cliëntenraad komt scherper in de wet, en SZW moet inhoudelijk reageren op haar adviezen.
- Maak een scherpe keuze over het organisatiegerichte toezicht. Die keuze is gemaakt: het toezicht ligt voortaan volledig bij de eigenaar binnen SZW.
- Wissel meer uit over hoe de uitvoeringsorganisaties ervoor staan. Er komen nieuwe afspraken over informatie over kwaliteit, rechtmatigheid en ICT.
- Zorg voor veilige gegevensuitwisseling en overweeg één gegevensknooppunt. Begin 2027 moet er een toekomstvisie op gegevensuitwisseling liggen.
- Kijk opnieuw naar de opzet van toekomstige evaluaties. Het kabinet neemt dit mee naar de volgende SUWI-evaluatie, medio 2030.
Mirjam Engelen
E: mirjam@beleidsonderzoekers.nl
T: 06 26 50 86 03
LI: Mirjam
